Sanskrit & Trika Shaivism (English-Home)

जावास्क्रिप्ट अक्षम है! इस लिंक की जाँच करें!


 तन्त्रालोक: अध्याय ६ - श्लोक १-१५० - कश्मीरी अद्वैत शैवदर्शन

कालतत्त्वप्रकाशन - सामान्य अनुवाद


 परिचयकरण

photo 32 - meditationThis is the first set of stanzas (from the stanza 1 to the stanza 150) of the sixth chapter (called कालतत्त्वप्रकाशन).

This work was written by the great Master Abhinavagupta and is a compendium of Tantra in all its facets. Tantrāloka is the most important and voluminous work of the greatest Trika Master. Abhinavagupta was also the teacher of eminent Kṣemarāja and lived about 975-1025 AD in Kashmir.

This treatise whose name is Tantrāloka is a complete encyclopedia of Tantra. Since it is a very advanced text in Trika Shaivism, there is no surprise if a neophyte finds it difficult to understand. To start to understand it, the level of the reader must be the one of a real disciple in Trika Shaivism. If this requirement is not met, then there will be a lot of confusion and constant disappointment. Because in spite of my great efforts to explain the things so easily as possible, to study this treatise requires some spiritual caliber. In this system, sometimes it is not possible even to write about certain topics due to the extreme limitation of the words. Because in the end, all this knowledge has to do with 'states', and it is extremely difficult to write about 'states' in a precise way. Abhinavagupta has done his best to accomplish this formidable task of writing about what is superior and intangible. Anyway, despite his incredible skills to carry out this, he is not revealing everything. It is not because he is all the time hiding things from the reader, but because he is sometimes hiding and on other occasions he just cannot write about some extremely subtle topics because of the limitation of the words.

Goal of life is Liberation. Man has searched for freedom always in human history, but according to Trika Shaivism that is not real Liberation. Real Liberation does not mean that your body should be free from some prison and things like that. Real Liberation amounts to attaining His Svātantrya or Absolute Freedom. When the Great Lord's Svātantrya is achieved, then you see unity in all the things, i.e. you stop seeing duality as before. All is forever identified with Svātantrya, with Him, and that is the end of the story called 'you in bondage'. From this point on nothing will get in your way, because if something apparently gets in your way, that is Svātantrya again. This constant awareness of unity in all is real Freedom. There is no other attainment greater than this!

Keeping the above in mind, now read Tantrāloka and experience Supreme Delight, dear Śiva.

Important: All that is in brackets and italicized within the translation has been added by me in order to complete the sense of a particular phrase or sentence. In turn, all that is between double hyphen (--...--) constitutes clarifying further information also added by me.

top


 श्लोक १-१०

अथ श्रीतन्त्रालोके षष्थमाह्निकम्।
Atha śrītantrāloke ṣaṣthamāhnikam|

Untranslated yet

स्थानप्रकल्पाख्यतया स्फुटस्तु बाह्योऽभ्युपायः प्रविविच्यतेऽथ॥१॥
Sthānaprakalpākhyatayā sphuṭastu bāhyo'bhyupāyaḥ pravivicyate'tha||1||

Untranslated yet


स्थानभेदस्त्रिधा प्रोक्तः प्राणे देहे बहिस्तथा।
प्राणश्च पञ्चधा देहे द्विधा बाह्यान्तरत्वतः॥२॥

Sthānabhedastridhā proktaḥ prāṇe dehe bahistathā|
Prāṇaśca pañcadhā dehe dvidhā bāhyāntaratvataḥ||2||

Untranslated yet


मण्डलं स्थण्डिलं पात्रमक्षसूत्रं सपुस्तकम्।
लिङ्गं तूरं पटः पुस्तं प्रतिमा मूर्तिरेव च॥३॥

Maṇḍalaṁ sthaṇḍilaṁ pātramakṣasūtraṁ sapustakam|
Liṅgaṁ tūraṁ paṭaḥ pustaṁ pratimā mūrtireva ca||3||

Untranslated yet


इत्येकादशधा बाह्यं पुनस्तद्बहुधा भवेत्।
तत्र प्राणाश्रयं तावद्विधानमुपदिश्यते॥४॥

Ityekādaśadhā bāhyaṁ punastadbahudhā bhavet|
Tatra prāṇāśrayaṁ tāvadvidhānamupadiśyate||4||

Untranslated yet


अध्वा समस्त एवायं षड्विधोऽप्यतिविस्तृतः।
यो वक्ष्यते स एकत्र प्राणे तावत्प्रतिष्ठितः॥५॥

Adhvā samasta evāyaṁ ṣaḍvidho'pyativistṛtaḥ|
Yo vakṣyate sa ekatra prāṇe tāvatpratiṣṭhitaḥ||5||

Untranslated yet


अध्वनः कलनं यत्तत्क्रमाक्रमतया स्थितम्।
क्रमाक्रमौ हि चित्रैककलना भावगोचरे॥६॥

Adhvanaḥ kalanaṁ yattatkramākramatayā sthitam|
Kramākramau hi citraikakalanā bhāvagocare||6||

Untranslated yet


क्रमाक्रमात्मा कालश्च परः संविदि वर्तते।
काली नाम परा शक्तिः सैव देवस्य गीयते॥७॥

Kramākramātmā kālaśca paraḥ saṁvidi vartate|
Kālī nāma parā śaktiḥ saiva devasya gīyate||7||

Untranslated yet


सैव संविद्बहिः स्वात्मगर्भीभूतौ क्रमाक्रमौ।
स्फुटयन्ती प्ररोहण प्राणवृत्तिरिति स्थिता॥८॥

Saiva saṁvidbahiḥ svātmagarbhībhūtau kramākramau|
Sphuṭayantī prarohaṇa prāṇavṛttiriti sthitā||8||

Untranslated yet


संविन्मात्रं हि यच्छुद्धं प्रकाशपरमार्थकम्।
तन्मेयमात्मनः प्रोज्झ्य विविक्तं भासते नभः॥९॥

Saṁvinmātraṁ hi yacchuddhaṁ prakāśaparamārthakam|
Tanmeyamātmanaḥ projjhya viviktaṁ bhāsate nabhaḥ||9||

Untranslated yet


तदेव शून्यरूपत्वं संविदः परिगीयते।
नेति नेति विमर्शेन योगिनां सा परा दशा॥१०॥

Tadeva śūnyarūpatvaṁ saṁvidaḥ parigīyate|
Neti neti vimarśena yogināṁ sā parā daśā||10||

Untranslated yet

top


 श्लोक ११-२०

स एव खात्मा मेयेऽस्मिन्भेदिते स्वीक्रियोन्मुखः।
पतन्समुच्छलत्त्वेन प्राणस्पन्दोर्मिसञ्ज्ञितः॥११॥

Sa eva khātmā meye'sminbhedite svīkriyonmukhaḥ|
Patansamucchalattvena prāṇaspandormisañjñitaḥ||11||

Untranslated yet


तेनाहुः किल संवित्प्राक्प्राणे परिणता तथा।
अन्तःकरणतत्त्वस्य वायुराश्रयतां गतः॥१२॥

Tenāhuḥ kila saṁvitprākprāṇe pariṇatā tathā|
Antaḥkaraṇatattvasya vāyurāśrayatāṁ gataḥ||12||

Untranslated yet


इयं सा प्राणनाशक्तिरान्तरोद्योगदोहदा।
स्पन्दः स्फुरत्ता विश्रान्तिर्जीवो हृत्प्रतिभा मता॥१३॥

Iyaṁ sā prāṇanāśaktirāntarodyogadohadā|
Spandaḥ sphurattā viśrāntirjīvo hṛtpratibhā matā||13||

Untranslated yet


सा प्राणवृत्तिः प्राणाद्यै रूपैः पञ्चभिरात्मसात्।
देहं यत्कुरुते संवित्पूर्णस्तेनैष भासते॥१४॥

Sā prāṇavṛttiḥ prāṇādyai rūpaiḥ pañcabhirātmasāt|
Dehaṁ yatkurute saṁvitpūrṇastenaiṣa bhāsate||14||

Untranslated yet


प्राणनावृत्तितादात्म्यसंवित्खचितदेहजाम्।
चेष्टां पश्यन्त्यतो मुग्धा नास्त्यन्यदिति मन्वते॥१५॥

Prāṇanāvṛttitādātmyasaṁvitkhacitadehajām|
Ceṣṭāṁ paśyantyato mugdhā nāstyanyaditi manvate||15||

Untranslated yet


तामेव बालमूर्खस्त्रीप्रायवेदितृसंश्रिताम्।
मतिं प्रमाणीकुर्वन्तश्चार्वाकास्तत्त्वदर्शिनः॥१६॥

Tāmeva bālamūrkhastrīprāyaveditṛsaṁśritām|
Matiṁ pramāṇīkurvantaścārvākāstattvadarśinaḥ||16||

Untranslated yet


तेषां तथा भावना चद्दार्ढ्यमेति निरन्तरम्।
तद्देहभङ्गे सुप्ताः स्युरातादृग्वासनाक्षयात्॥१७॥

Teṣāṁ tathā bhāvanā caddārḍhyameti nirantaram|
Taddehabhaṅge suptāḥ syurātādṛgvāsanākṣayāt||17||

Untranslated yet


तद्वासनाक्षये त्वेषामक्षीणं वासनान्तरम्।
बुद्धं कुतश्चित्संसूते विचित्रां फलसम्पदम्॥१८॥

Tadvāsanākṣaye tveṣāmakṣīṇaṁ vāsanāntaram|
Buddhaṁ kutaścitsaṁsūte vicitrāṁ phalasampadam||18||

Untranslated yet


अदार्ढ्यशङ्कनात्प्राच्यवासनातादवस्थ्यतः।
अन्यकर्तव्यशैथिल्यात्सम्भाव्यानुशयत्वतः॥१९॥

Adārḍhyaśaṅkanātprācyavāsanātādavasthyataḥ|
Anyakartavyaśaithilyātsambhāvyānuśayatvataḥ||19||

Untranslated yet


अतद्रूढान्यजनताकर्तव्यपरिलोपनात्।
नास्तिक्यवासनामाहुः पापात्पापीयसीमिमाम्॥२०॥

Atadrūḍhānyajanatākartavyaparilopanāt|
Nāstikyavāsanāmāhuḥ pāpātpāpīyasīmimām||20||

Untranslated yet

top


 श्लोक २१-३०

अलमप्रस्तुतेनाथ प्रकृतं प्रविविच्यते।
यावान्समस्त एवायमध्वा प्राणे प्रतिष्ठितः॥२१॥

Alamaprastutenātha prakṛtaṁ pravivicyate|
Yāvānsamasta evāyamadhvā prāṇe pratiṣṭhitaḥ||21||

Untranslated yet


द्विधा च सोऽध्वा क्रियया मूर्त्या च प्रविभज्यते।
प्राण एव शिखा श्रीमत्त्रिशिरस्युदिता हि सा॥२२॥

Dvidhā ca so'dhvā kriyayā mūrtyā ca pravibhajyate|
Prāṇa eva śikhā śrīmattriśirasyuditā hi sā||22||

Untranslated yet


बद्धा यागादिकाले तुं निष्कलत्वाच्छिवात्मिका।
यतोऽहोरात्रमध्येऽस्याश्चतुर्विंशतिधा गतिः॥२३॥

Baddhā yāgādikāle tuṁ niṣkalatvācchivātmikā|
Yato'horātramadhye'syāścaturviṁśatidhā gatiḥ||23||

Untranslated yet


प्राणविक्षेपरन्ध्राख्यशतैश्चित्रफलप्रदा।
क्षपा शशी तथापानो नाद एकत्र तिष्ठति॥२४॥

Prāṇavikṣeparandhrākhyaśataiścitraphalapradā|
Kṣapā śaśī tathāpāno nāda ekatra tiṣṭhati||24||

Untranslated yet


जीवादित्यो न चोद्गच्छेत्तुट्यर्धं सान्ध्यमीदृशम्।
ऊर्ध्ववक्त्रो रविश्चन्द्रोऽधोमुखो वह्निरन्तरे॥२५॥

Jīvādityo na codgacchettuṭyardhaṁ sāndhyamīdṛśam|
Ūrdhvavaktro raviścandro'dhomukho vahnirantare||25||

Untranslated yet


माध्याह्निकी मोक्षदा स्याद्व्योममध्यस्थितो रविः।
अनस्तमितसारो हि जन्तुचक्रप्रबोधकः॥२६॥

Mādhyāhnikī mokṣadā syādvyomamadhyasthito raviḥ|
Anastamitasāro hi jantucakraprabodhakaḥ||26||

Untranslated yet


बिन्दुः प्राणो ह्यहश्चैव रविरेकत्र तिष्ठति।
महासन्ध्या तृतीया तु सुप्रशान्तात्मिका स्थिता॥२७॥

Binduḥ prāṇo hyahaścaiva ravirekatra tiṣṭhati|
Mahāsandhyā tṛtīyā tu supraśāntātmikā sthitā||27||

Untranslated yet


एवं बद्धा शिखा यत्र तत्तत्फलनियोजिका।
अतः संविदि सर्वोऽयमध्वा विश्रम्य तिष्ठति॥२८॥

Evaṁ baddhā śikhā yatra tattatphalaniyojikā|
Ataḥ saṁvidi sarvo'yamadhvā viśramya tiṣṭhati||28||

Untranslated yet


अमूर्तायाः सर्वगत्वान्निष्क्रियायाश्च संविदः।
मूर्तिक्रियाभासनं यत्स एवाध्वा महेशितुः॥२९॥

Amūrtāyāḥ sarvagatvānniṣkriyāyāśca saṁvidaḥ|
Mūrtikriyābhāsanaṁ yatsa evādhvā maheśituḥ||29||

Untranslated yet


अध्वा क्रमेण यातव्ये पदे सम्प्राप्तिकारणम्।
द्वैतिनां भोग्यभावात्तु प्रबुद्धानां यतोऽद्यते॥३०॥

Adhvā krameṇa yātavye pade samprāptikāraṇam|
Dvaitināṁ bhogyabhāvāttu prabuddhānāṁ yato'dyate||30||

Untranslated yet

top


 श्लोक ३१-४०

इह सर्वत्र शब्दानामन्वर्थं चर्चयेद्यतः।
उक्तं श्रीमन्निशाचारे सञ्ज्ञात्र त्रिविधा मता॥३१॥

Iha sarvatra śabdānāmanvarthaṁ carcayedyataḥ|
Uktaṁ śrīmanniśācāre sañjñātra trividhā matā||31||

Untranslated yet


नैमित्तिकी प्रसिद्धा च तथान्या पारिभाषिकी।
पूर्वत्वे वा प्रधानं स्यात्तत्रान्तर्भावयेत्ततः॥३२॥

Naimittikī prasiddhā ca tathānyā pāribhāṣikī|
Pūrvatve vā pradhānaṁ syāttatrāntarbhāvayettataḥ||32||

Untranslated yet


अतोऽध्वशब्दस्योक्तेयं निरुक्तिर्नोदितापि चेत्।
क्वचित्स्वबुद्ध्या साप्यूह्या कियल्लेख्यं हि पुस्तके॥३३॥

Ato'dhvaśabdasyokteyaṁ niruktirnoditāpi cet|
Kvacitsvabuddhyā sāpyūhyā kiyallekhyaṁ hi pustake||33||

Untranslated yet


तत्र क्रियाभासनं यत्सोऽध्वा कालाह्व उच्यते।
वर्णमन्त्रपदाभिख्यमत्रास्तेऽध्वत्रयं स्फुटम्॥३४॥

Tatra kriyābhāsanaṁ yatso'dhvā kālāhva ucyate|
Varṇamantrapadābhikhyamatrāste'dhvatrayaṁ sphuṭam||34||

Untranslated yet


यस्तु मूर्त्यवभासांशः स देशाध्वा निगद्यते।
कलातत्त्वपुराभिख्यमन्तर्भूतमिह त्रयम्॥३५॥

Yastu mūrtyavabhāsāṁśaḥ sa deśādhvā nigadyate|
Kalātattvapurābhikhyamantarbhūtamiha trayam||35||

Untranslated yet


त्रिकद्वयेऽत्र प्रत्येकं स्थूलं सूक्ष्मं परं वपुः।
यतोऽस्ति तेन सर्वोऽयमध्वा षड्विध उच्यते॥३६॥

Trikadvaye'tra pratyekaṁ sthūlaṁ sūkṣmaṁ paraṁ vapuḥ|
Yato'sti tena sarvo'yamadhvā ṣaḍvidha ucyate||36||

Untranslated yet


षड्विधादध्वनः प्राच्यं यदेतत्त्रितयं पुनः।
एष एव स कालाध्वा प्राणे स्पष्टं प्रतिष्ठितः॥३७॥

Ṣaḍvidhādadhvanaḥ prācyaṁ yadetattritayaṁ punaḥ|
Eṣa eva sa kālādhvā prāṇe spaṣṭaṁ pratiṣṭhitaḥ||37||

Untranslated yet


तत्तवमध्यस्थितात्कालादन्योऽयं काल उच्यते।
एष कालो हि देवस्य विश्वाभासनकारिणी॥३८॥

Tattavamadhyasthitātkālādanyo'yaṁ kāla ucyate|
Eṣa kālo hi devasya viśvābhāsanakāriṇī||38||

Untranslated yet


क्रियाशक्तिः समस्तानां तत्त्वानां च परं वपुः।
एतदीश्वरतत्त्वं तच्छिवस्य वपुरुच्यते॥३९॥

Kriyāśaktiḥ samastānāṁ tattvānāṁ ca paraṁ vapuḥ|
Etadīśvaratattvaṁ tacchivasya vapurucyate||39||

Untranslated yet


उद्रिक्ताभोगकार्यात्मविश्वैकात्म्यमिदं यतः।
एतदीश्वररूपत्वं परमात्मनि यत्किल॥४०॥

Udriktābhogakāryātmaviśvaikātmyamidaṁ yataḥ|
Etadīśvararūpatvaṁ paramātmani yatkila||40||

Untranslated yet

top


 श्लोक ४१-५०

तत्प्रमातरि मायीये कालतत्त्वं निगद्यते।
शिवादिशुद्धविद्यान्तं यच्छिवस्य स्वकं वपुः॥४१॥

Tatpramātari māyīye kālatattvaṁ nigadyate|
Śivādiśuddhavidyāntaṁ yacchivasya svakaṁ vapuḥ||41||

Untranslated yet


तदेव पुंसो मायादिरागान्तं कञ्चुकीभवेत्।
अनाश्रितं यतो माया कलाविद्ये सदाशिवः॥४२॥

Tadeva puṁso māyādirāgāntaṁ kañcukībhavet|
Anāśritaṁ yato māyā kalāvidye sadāśivaḥ||42||

Untranslated yet


ईश्वरः कालनियती सद्विद्या राग उच्यते।
अनाश्रितः शून्यमाता बुद्धिमाता सदाशिवः॥४३॥

Īśvaraḥ kālaniyatī sadvidyā rāga ucyate|
Anāśritaḥ śūnyamātā buddhimātā sadāśivaḥ||43||

Untranslated yet


ईश्वरः प्राणमाता च विद्या देहप्रमातृता।
अनाश्रयो हि शून्यत्वं ज्ञानमेव हि बुद्धिता॥४४॥

Īśvaraḥ prāṇamātā ca vidyā dehapramātṛtā|
Anāśrayo hi śūnyatvaṁ jñānameva hi buddhitā||44||

Untranslated yet


विश्वात्मता च प्राणत्वं देहे वेद्यैकतानता।
तेन प्राणपथे विश्वाकलनेयं विराजते॥४५॥

Viśvātmatā ca prāṇatvaṁ dehe vedyaikatānatā|
Tena prāṇapathe viśvākalaneyaṁ virājate||45||

Untranslated yet


येन रूपेण तद्वच्मः सद्भिस्तदवधीयताम्।
द्वादशान्तावधावस्मिन्देहे यद्यपि सर्वतः॥४६॥

Yena rūpeṇa tadvacmaḥ sadbhistadavadhīyatām|
Dvādaśāntāvadhāvasmindehe yadyapi sarvataḥ||46||

Untranslated yet


ओतप्रोतात्मकः प्राणस्तथापीत्थं न सुस्फुटः।
यत्नो जीवनमात्रात्मा तत्परश्च द्विधा मतः॥४७॥

Otaprotātmakaḥ prāṇastathāpītthaṁ na susphuṭaḥ|
Yatno jīvanamātrātmā tatparaśca dvidhā mataḥ||47||

Untranslated yet


संवेद्यश्चाप्यसंवेद्यो द्विधेत्थं भिद्यते पुनः।
स्फुटास्फुटत्वाद्द्वैविध्यं प्रत्येकं परिभावयेत्॥४८॥

Saṁvedyaścāpyasaṁvedyo dvidhetthaṁ bhidyate punaḥ|
Sphuṭāsphuṭatvāddvaividhyaṁ pratyekaṁ paribhāvayet||48||

Untranslated yet


संवेद्यजीवनाभिख्यप्रयत्नस्पन्दसुन्दरः।
प्राणः कन्दात्प्रभृत्येव तथाप्यत्र न सुस्फुटः॥४९॥

Saṁvedyajīvanābhikhyaprayatnaspandasundaraḥ|
Prāṇaḥ kandātprabhṛtyeva tathāpyatra na susphuṭaḥ||49||

Untranslated yet


कन्दाधारात्प्रभृत्येव व्यवस्था तेन कथ्यते।
स्वच्छन्दशास्त्रे नाडीनां वाय्वाधारतया स्फुटम्॥५०॥

Kandādhārātprabhṛtyeva vyavasthā tena kathyate|
Svacchandaśāstre nāḍīnāṁ vāyvādhāratayā sphuṭam||50||

Untranslated yet

top


 श्लोक ५१-६०

तत्रापि तु प्रयत्नोऽसौ न संवेद्यतया स्थितः।
वेद्ययत्नात्तु हृदयात्प्राणचारो विभज्यते॥५१॥

Tatrāpi tu prayatno'sau na saṁvedyatayā sthitaḥ|
Vedyayatnāttu hṛdayātprāṇacāro vibhajyate||51||

Untranslated yet


प्रभोः शिवस्य या शक्तिर्वामा ज्येष्ठा च रौद्रिका।
सतदन्यतमावात्मप्राणौ यत्नविधायिनौ॥५२॥

Prabhoḥ śivasya yā śaktirvāmā jyeṣṭhā ca raudrikā|
Satadanyatamāvātmaprāṇau yatnavidhāyinau||52||

Untranslated yet


प्रभुशक्तिः क्वचिन्मुख्या यथाङ्गमरुदीरणे।
आत्मशक्तिः क्वचित्कन्दसङ्कोचस्पन्दने यथा॥५३॥

Prabhuśaktiḥ kvacinmukhyā yathāṅgamarudīraṇe|
Ātmaśaktiḥ kvacitkandasaṅkocaspandane yathā||53||

Untranslated yet


प्राणशक्तिः क्वचित्प्राणचारे हार्दे यथा स्फुटम्।
त्रयं द्वयं वा मुख्यं स्याद्योगिनामवधानिनाम्॥५४॥

Prāṇaśaktiḥ kvacitprāṇacāre hārde yathā sphuṭam|
Trayaṁ dvayaṁ vā mukhyaṁ syādyogināmavadhāninām||54||

Untranslated yet


अवधानाददृष्टांशाद्बलवत्त्वादथेरणात्।
विपर्ययोऽपि प्राणात्मशक्तीनां मुख्यतां प्रति॥५५॥

Avadhānādadṛṣṭāṁśādbalavattvādatheraṇāt|
Viparyayo'pi prāṇātmaśaktīnāṁ mukhyatāṁ prati||55||

Untranslated yet


वामा संसारिणामीशा प्रभुशक्तिर्विधायिनी।
ज्येष्ठा तु सुप्रबुद्धानां बुभुत्सूनां च रौद्रिका॥५६॥

Vāmā saṁsāriṇāmīśā prabhuśaktirvidhāyinī|
Jyeṣṭhā tu suprabuddhānāṁ bubhutsūnāṁ ca raudrikā||56||

Untranslated yet


वामा संसारवमना ज्येष्ठा शिवमयी यतः।
द्रावयित्री रुजां रौद्री रोद्ध्री चाखिलकर्मणाम्॥५७॥

Vāmā saṁsāravamanā jyeṣṭhā śivamayī yataḥ|
Drāvayitrī rujāṁ raudrī roddhrī cākhilakarmaṇām||57||

Untranslated yet


सृष्ट्यादितत्त्वमज्ञात्वा न मुक्तो नापि मोचयेत्।
उक्तं च श्रीयोगचारे मोक्षः सर्वप्रकाशनात्॥५८॥

Sṛṣṭyāditattvamajñātvā na mukto nāpi mocayet|
Uktaṁ ca śrīyogacāre mokṣaḥ sarvaprakāśanāt||58||

Untranslated yet


उत्पत्तिस्थितिसंहारान् ये न जानन्ति योगिनः।
न मुक्तास्ते तदज्ञानबन्धनैकाधिवासिताः॥५९॥

Utpattisthitisaṁhārān ye na jānanti yoginaḥ|
Na muktāste tadajñānabandhanaikādhivāsitāḥ||59||

Untranslated yet


सृष्ट्यादयश्च ते सर्वे कालाधीना न संशयः।
स च प्राणात्मकस्तस्मादुच्चारः कथ्यते स्फुटः॥६०॥

Sṛṣṭyādayaśca te sarve kālādhīnā na saṁśayaḥ|
Sa ca prāṇātmakastasmāduccāraḥ kathyate sphuṭaḥ||60||

Untranslated yet

top


 श्लोक ६१-७०

हृदयात्प्राणचारश्च नासिक्यद्वादशान्ततः।
षट्त्रिंशदङ्गुलो जन्तोः सर्वस्य स्वाङ्गुलक्रमात्॥६१॥

Hṛdayātprāṇacāraśca nāsikyadvādaśāntataḥ|
Ṣaṭtriṁśadaṅgulo jantoḥ sarvasya svāṅgulakramāt||61||

Untranslated yet


क्षोदिष्ठे वा महिष्ठे वा देहे तादृश एव हि।
वीर्यमोजो बलं स्पन्दः प्राणचारः समं ततः॥६२॥

Kṣodiṣṭhe vā mahiṣṭhe vā dehe tādṛśa eva hi|
Vīryamojo balaṁ spandaḥ prāṇacāraḥ samaṁ tataḥ||62||

Untranslated yet


षट्त्रिंशदङ्गुले चारे यद्गमागमयुग्मकम्।
नालिकातिथिमासाब्दतत्सङ्घ्रोऽत्र स्फुटं स्थितः॥६३॥

Ṣaṭtriṁśadaṅgule cāre yadgamāgamayugmakam|
Nālikātithimāsābdatatsaṅghro'tra sphuṭaṁ sthitaḥ||63||

Untranslated yet


तुटिः सपादाङ्गुलयुक्प्राणस्ताः षोडशोच्छ्वसन्।
निःश्वसंश्चात्र चषकः सपञ्चांशेऽङ्गुलेऽङ्गुले॥६४॥

Tuṭiḥ sapādāṅgulayukprāṇastāḥ ṣoḍaśocchvasan|
Niḥśvasaṁścātra caṣakaḥ sapañcāṁśe'ṅgule'ṅgule||64||

Untranslated yet


श्वासप्रश्वासयोर्नाली प्रोक्ताहोरात्र उच्यते।
नवाङ्गुलाम्बुधितुटौ प्रहरास्तेऽब्धयो दिनम्॥६५॥

Śvāsapraśvāsayornālī proktāhorātra ucyate|
Navāṅgulāmbudhituṭau praharāste'bdhayo dinam||65||

Untranslated yet


निर्गमेऽन्तर्निशेनेन्दू तयोः सन्ध्ये तुटेर्दले।
केतुः सूर्ये विधौ राहुर्भौमादेर्वारभागिनः॥६६॥

Nirgame'ntarniśenendū tayoḥ sandhye tuṭerdale|
Ketuḥ sūrye vidhau rāhurbhaumādervārabhāginaḥ||66||

Untranslated yet


प्रहरद्वयमन्येषां ग्रहाणामुदयोऽन्तरा।
सिद्धिर्दवीयसी मोक्षोऽभिचारः पारलौकिकी॥६७॥

Praharadvayamanyeṣāṁ grahāṇāmudayo'ntarā|
Siddhirdavīyasī mokṣo'bhicāraḥ pāralaukikī||67||

Untranslated yet


ऐहिकी दूरनैकट्यातिशया प्रहराष्टके।
मध्याह्नमध्यनिशयोरभिजिन्मोक्षभोगदा॥६८॥

Aihikī dūranaikaṭyātiśayā praharāṣṭake|
Madhyāhnamadhyaniśayorabhijinmokṣabhogadā||68||

Untranslated yet


नक्षत्राणां तदन्येषामुदयो मध्यतः क्रमात्।
नागा लोकेशमूर्तीशा गणेशा जलतत्त्वतः॥६९॥

Nakṣatrāṇāṁ tadanyeṣāmudayo madhyataḥ kramāt|
Nāgā lokeśamūrtīśā gaṇeśā jalatattvataḥ||69||

Untranslated yet


प्रधानान्तं नायकाश्च विद्यातत्त्वाधिनायकाः।
सकलाद्याश्च कण्ठ्योष्ठ्यपर्यन्ता भैरवास्तथा॥७०॥

Pradhānāntaṁ nāyakāśca vidyātattvādhināyakāḥ|
Sakalādyāśca kaṇṭhyoṣṭhyaparyantā bhairavāstathā||70||

Untranslated yet

top


 श्लोक ७१-८०

शक्तयः पारमेश्वर्यो वामशा वीरनायकाः।
अष्टावष्टौ ये य इत्थं व्याप्यव्यापकताजुषः॥७१॥

Śaktayaḥ pārameśvaryo vāmaśā vīranāyakāḥ|
Aṣṭāvaṣṭau ye ya itthaṁ vyāpyavyāpakatājuṣaḥ||71||

Untranslated yet


स्थूलसूक्ष्माः क्रमात्तेषामुदयः प्रहराष्टके।
दिने क्रूराणि सौम्यानि रात्रौ कर्माण्यसंशयम्॥७२॥

Sthūlasūkṣmāḥ kramātteṣāmudayaḥ praharāṣṭake|
Dine krūrāṇi saumyāni rātrau karmāṇyasaṁśayam||72||

Untranslated yet


क्रूरता सौम्यता वाभिसन्धेरपि निरूपिता।
दिनरात्रिक्षये मुक्तिः सा व्याप्तिध्यानयोगतः॥७३॥

Krūratā saumyatā vābhisandherapi nirūpitā|
Dinarātrikṣaye muktiḥ sā vyāptidhyānayogataḥ||73||

Untranslated yet


ते चोक्ताः परमेशेन श्रीमद्वीरावलीकुले।
सितासितौ दीर्घह्रस्वौ धर्माधर्मौ दिनक्षपे॥७४॥

Te coktāḥ parameśena śrīmadvīrāvalīkule|
Sitāsitau dīrghahrasvau dharmādharmau dinakṣape||74||

Untranslated yet


क्षीयेते यदि तद्दीक्षा व्याप्त्या ध्यानेन योगतः।
अहोरात्रः प्राणचारे कथितो मास उच्यते॥७५॥

Kṣīyete yadi taddīkṣā vyāptyā dhyānena yogataḥ|
Ahorātraḥ prāṇacāre kathito māsa ucyate||75||

Untranslated yet


दिनं कृष्णो निशा शुक्लः पक्षौ कर्मसु पूर्ववत्।
याः षोडशोक्तास्तिथयस्तासु ये पूर्वपश्चिमे॥७६॥

Dinaṁ kṛṣṇo niśā śuklaḥ pakṣau karmasu pūrvavat|
Yāḥ ṣoḍaśoktāstithayastāsu ye pūrvapaścime||76||

Untranslated yet


तयोस्तु विश्रमोऽर्धेऽर्धे तिथ्यः पञ्चदशेतराः।
सपादे द्व्यङ्गुले तिथ्या अहोरात्रो विभज्यते॥७७॥

Tayostu viśramo'rdhe'rdhe tithyaḥ pañcadaśetarāḥ|
Sapāde dvyaṅgule tithyā ahorātro vibhajyate||77||

Untranslated yet


प्रकाशविश्रमवशात्तावेव हि दिनक्षपे।
संवित्प्रतिक्षणं यस्मात्प्रकाशानन्दयोगिनी॥७८॥

Prakāśaviśramavaśāttāveva hi dinakṣape|
Saṁvitpratikṣaṇaṁ yasmātprakāśānandayoginī||78||

Untranslated yet


तौ क्लृप्तौ यावति तया तावत्येव दिनक्षपे।
यावत्येव हि संवित्तिरुदितोदितसुस्फुटा॥७९॥

Tau klṛptau yāvati tayā tāvatyeva dinakṣape|
Yāvatyeva hi saṁvittiruditoditasusphuṭā||79||

Untranslated yet


तावानेव क्षणः कल्पो निमेषो वा तदस्त्वपि।
यावानेवोदयो वित्तेर्वेद्यैकग्रहतत्परः॥८०॥

Tāvāneva kṣaṇaḥ kalpo nimeṣo vā tadastvapi|
Yāvānevodayo vittervedyaikagrahatatparaḥ||80||

Untranslated yet

top


 श्लोक ८१-९०

तावदेवास्तमयनं वेदितृस्वात्मचर्वणम्।
वेद्ये च बहिरन्तर्वा द्वये वाथ द्वयोज्झिते॥८१॥

Tāvadevāstamayanaṁ veditṛsvātmacarvaṇam|
Vedye ca bahirantarvā dvaye vātha dvayojjhite||81||

Untranslated yet


सर्वथा तन्मयीभूतिर्दिनं वेत्तृस्थता निशा।
वेदिता वेद्यविश्रान्तो वेत्ता त्वन्तर्मुखस्थितिः॥८२॥

Sarvathā tanmayībhūtirdinaṁ vettṛsthatā niśā|
Veditā vedyaviśrānto vettā tvantarmukhasthitiḥ||82||

Untranslated yet


पुरा विचारयन्पश्चात्सत्तामात्रस्वरूपकः।
जाग्रद्वेदितृता स्वप्नो वेत्तृभावः पुरातनः॥८३॥

Purā vicārayanpaścātsattāmātrasvarūpakaḥ|
Jāgradveditṛtā svapno vettṛbhāvaḥ purātanaḥ||83||

Untranslated yet


परः सुप्तं क्षये रात्रिदिनयोस्तुर्यमद्वयम्।
कदाचिद्वस्तुविश्रान्तिसाम्येनात्मनि चर्वणम्॥८४॥

Paraḥ suptaṁ kṣaye rātridinayosturyamadvayam|
Kadācidvastuviśrāntisāmyenātmani carvaṇam||84||

Untranslated yet


वेद्यवेदकसाम्यं तत् सा रात्रिदिनतुल्यता।
वेद्ये विश्रान्तिरधिका दिनदैर्घ्याय तत्र तु॥८५॥

Vedyavedakasāmyaṁ tat sā rātridinatulyatā|
Vedye viśrāntiradhikā dinadairghyāya tatra tu||85||

Untranslated yet


न्यूना स्यात्स्वात्मविश्रान्तिर्विपरीते विपर्ययः।
स्वात्मौत्सुक्ये प्रबुद्धे हि वेद्यविश्रान्तिरल्पिका॥८६॥

Nyūnā syātsvātmaviśrāntirviparīte viparyayaḥ|
Svātmautsukye prabuddhe hi vedyaviśrāntiralpikā||86||

Untranslated yet


इत्थमेव दिवारात्रिन्यूनाधिक्यक्रमं वदेत्।
यथा देहेष्वहोरात्रन्यूनाधिक्यादि नो समम्॥८७॥

Itthameva divārātrinyūnādhikyakramaṁ vadet|
Yathā deheṣvahorātranyūnādhikyādi no samam||87||

Untranslated yet


तथा पुरेष्वपीत्येवं तद्विशेषेण नोदितम्।
श्रीत्रैयम्बकसन्तानवितताम्बरभास्करः॥८८॥

Tathā pureṣvapītyevaṁ tadviśeṣeṇa noditam|
Śrītraiyambakasantānavitatāmbarabhāskaraḥ||88||

Untranslated yet


दिनरात्रिक्रमं मे श्रीशम्भुरित्थमपप्रथत्।
श्रीसन्तानगुरुस्त्वाह स्थानं बुद्धाप्रबुद्धयोः॥८९॥

Dinarātrikramaṁ me śrīśambhuritthamapaprathat|
Śrīsantānagurustvāha sthānaṁ buddhāprabuddhayoḥ||89||

Untranslated yet


हृद आरभ्य यत्तेन रात्रिन्दिवविभाजनम्।
तदसत्सितपक्षेऽन्तः प्रवेशोल्लासभागिनि॥९०॥

Hṛda ārabhya yattena rātrindivavibhājanam|
Tadasatsitapakṣe'ntaḥ praveśollāsabhāgini||90||

Untranslated yet

top


 श्लोक ९१-१००

अबुद्धस्थानमेवैतद्दिनत्वेन कथं भवेत्।
अलं वानेन नेदं वा मम प्राङ्मतमत्सरः॥९१॥

Abuddhasthānamevaitaddinatvena kathaṁ bhavet|
Alaṁ vānena nedaṁ vā mama prāṅmatamatsaraḥ||91||

Untranslated yet


हेये तु दर्शिते शिष्याः सत्पथैकान्तदर्शिनः।
व्याख्यातः कृष्णपक्षो य स्तत्र प्राणगतः शशी॥९२॥

Heye tu darśite śiṣyāḥ satpathaikāntadarśinaḥ|
Vyākhyātaḥ kṛṣṇapakṣo ya statra prāṇagataḥ śaśī||92||

Untranslated yet


आप्यायनात्मनैकैकां कलां प्रतितिथि त्यजेत्।
द्वादशान्तसमीपे तु यासौ पञ्चदशी तुटिः॥९३॥

Āpyāyanātmanaikaikāṁ kalāṁ pratitithi tyajet|
Dvādaśāntasamīpe tu yāsau pañcadaśī tuṭiḥ||93||

Untranslated yet


सामावस्यात्र स क्षीणश्चन्द्रः प्राणार्कमाविशेत्।
उक्तं श्रीकामिकायां च नोर्ध्वेऽधः प्रकृतिः परा।
अर्धार्धे क्रमते माया द्विखण्डा शिवरूपिणी॥९४॥

Sāmāvasyātra sa kṣīṇaścandraḥ prāṇārkamāviśet|
Uktaṁ śrīkāmikāyāṁ ca nordhve'dhaḥ prakṛtiḥ parā|
Ardhārdhe kramate māyā dvikhaṇḍā śivarūpiṇī||94||

Untranslated yet


चन्द्रसूर्यात्मना देहं पूरयेत्प्रविलापयेत्।
अमृतं चन्द्ररूपेण द्विधा षोडशधा पुनः॥९५॥

Candrasūryātmanā dehaṁ pūrayetpravilāpayet|
Amṛtaṁ candrarūpeṇa dvidhā ṣoḍaśadhā punaḥ||95||

Untranslated yet


पिवन्ति च सुराः सर्वे दशपञ्च पराः कलाः।
अमा शेषगुहान्तःस्थामावास्या विश्वतर्पिणी॥९६॥

Pivanti ca surāḥ sarve daśapañca parāḥ kalāḥ|
Amā śeṣaguhāntaḥsthāmāvāsyā viśvatarpiṇī||96||

Untranslated yet


एवं कलाः पञ्चदश क्षीयन्ते शशिनः क्रमात्।
आप्यायिन्यमृताब्रूपतादात्म्यात्षोडशी न तु॥९७॥

Evaṁ kalāḥ pañcadaśa kṣīyante śaśinaḥ kramāt|
Āpyāyinyamṛtābrūpatādātmyātṣoḍaśī na tu||97||

Untranslated yet


तत्र पञ्चदशी यासौ तुटिः प्रक्षीणचन्द्रमाः।
तदूर्ध्वगं यत्तुट्यर्धं पक्षसन्धिः स कीर्तितः॥९८॥

Tatra pañcadaśī yāsau tuṭiḥ prakṣīṇacandramāḥ|
Tadūrdhvagaṁ yattuṭyardhaṁ pakṣasandhiḥ sa kīrtitaḥ||98||

Untranslated yet


तस्माद्विश्रमतुट्यर्धादामावस्यं पुरादलम्।
परं प्रातिपदं चार्धमिति सन्धिः स कल्प्यते॥९९॥

Tasmādviśramatuṭyardhādāmāvasyaṁ purādalam|
Paraṁ prātipadaṁ cārdhamiti sandhiḥ sa kalpyate||99||

Untranslated yet


तत्र प्रातिपदे तस्मिंस्तुट्यर्धार्धे पुरादलम्।
आमावस्यं तिथिच्छेदात्कुर्यात्सूर्यग्रहं विशत्॥१००॥

Tatra prātipade tasmiṁstuṭyardhārdhe purādalam|
Āmāvasyaṁ tithicchedātkuryātsūryagrahaṁ viśat||100||

Untranslated yet

top


 श्लोक १०१-११०

तत्रार्कमण्डले लीनः शशी स्रवति यन्मधु।
तप्तत्वात्तत्पिबेदिन्दुसहभूः सिंहिकासुतः॥१०१॥

Tatrārkamaṇḍale līnaḥ śaśī sravati yanmadhu|
Taptatvāttatpibedindusahabhūḥ siṁhikāsutaḥ||101||

Untranslated yet


अर्कः प्रमाणं सोमस्तु मेयं ज्ञानक्रियात्मकौ।
राहुर्मायाप्रमाता स्यात्तदाच्छादनकोविदः॥१०२॥

Arkaḥ pramāṇaṁ somastu meyaṁ jñānakriyātmakau|
Rāhurmāyāpramātā syāttadācchādanakovidaḥ||102||

Untranslated yet


तत एव तमोरूपो विलापयितुमक्षमः।
तत्सङ्घट्टाद्वयोल्लासो मुख्यो माता विलापकः॥१०३॥

Tata eva tamorūpo vilāpayitumakṣamaḥ|
Tatsaṅghaṭṭādvayollāso mukhyo mātā vilāpakaḥ||103||

Untranslated yet


अर्केन्दुराहुसङ्घट्टात् प्रमाणं वेद्यवेदकौ।
अद्वयेन ततस्तेन पुण्य एष महाग्रहः॥१०४॥

Arkendurāhusaṅghaṭṭāt pramāṇaṁ vedyavedakau|
Advayena tatastena puṇya eṣa mahāgrahaḥ||104||

Untranslated yet


अमावस्यां विनाप्येष सङ्घट्टश्चेन्महाग्रहः।
यथार्के मेषगे राहावश्विनीस्थेऽश्विनीदिने॥१०५॥

Amāvasyāṁ vināpyeṣa saṅghaṭṭaścenmahāgrahaḥ|
Yathārke meṣage rāhāvaśvinīsthe'śvinīdine||105||

Untranslated yet


आमावास्यं यदा त्वर्धं लीनं प्रातिपदे दले।
प्रतिपच्च विशुद्धा स्यात्तन्मोक्षो दूरगे विधौ॥१०६॥

Āmāvāsyaṁ yadā tvardhaṁ līnaṁ prātipade dale|
Pratipacca viśuddhā syāttanmokṣo dūrage vidhau||106||

Untranslated yet


ग्रासमोक्षान्तरे स्नानध्यानहोमजपादिकम्।
लौकिकालौकिकं भूयःफलं स्यात्पारलौकिकम्॥१०७॥

Grāsamokṣāntare snānadhyānahomajapādikam|
Laukikālaukikaṁ bhūyaḥphalaṁ syātpāralaukikam||107||

Untranslated yet


ग्रास्यग्रासकताक्षोभप्रक्षये क्षणमाविशन्।
मोक्षभाग्ध्यानपूजादि कुर्वंश्चन्द्रार्कयोर्ग्रहे॥१०८॥

Grāsyagrāsakatākṣobhaprakṣaye kṣaṇamāviśan|
Mokṣabhāgdhyānapūjādi kurvaṁścandrārkayorgrahe||108||

Untranslated yet


तिथिच्छेद ऋणं कासो वृद्धिर्निःश्वसनं धनम्।
अयत्नजं यत्नजं तु रेचनादथ रोधनात्॥१०९॥

Tithiccheda ṛṇaṁ kāso vṛddhirniḥśvasanaṁ dhanam|
Ayatnajaṁ yatnajaṁ tu recanādatha rodhanāt||109||

Untranslated yet


एवं प्राणे विशति चित्सूर्य इन्दुं सुधामयम्।
एकैकध्येन बोधांशु कलया परिपूरयेत्॥११०॥

Evaṁ prāṇe viśati citsūrya induṁ sudhāmayam|
Ekaikadhyena bodhāṁśu kalayā paripūrayet||110||

Untranslated yet

top


 श्लोक १११-१२०

क्रमसम्पूरणाशालिशशाङ्कामृतसुन्दराः।
तुट्यः पञ्चदशैताः स्युस्तिथयः सितपक्षगाः॥१११॥

Kramasampūraṇāśāliśaśāṅkāmṛtasundarāḥ|
Tuṭyaḥ pañcadaśaitāḥ syustithayaḥ sitapakṣagāḥ||111||

Untranslated yet


अन्त्यायां पूर्णमस्तुट्यां पूर्ववत्पक्षसन्धिता।
इन्दुग्रहश्च प्रतिपत्सन्धौ पूर्वप्रवेशतः॥११२॥

Antyāyāṁ pūrṇamastuṭyāṁ pūrvavatpakṣasandhitā|
Indugrahaśca pratipatsandhau pūrvapraveśataḥ||112||

Untranslated yet


ऐहिकं ग्रहणे चात्र साधकानां महाफलम्।
प्राग्वदन्यदयं मासः प्राणचारेऽब्द उच्यते॥११३॥

Aihikaṁ grahaṇe cātra sādhakānāṁ mahāphalam|
Prāgvadanyadayaṁ māsaḥ prāṇacāre'bda ucyate||113||

Untranslated yet


षट्सु षट्स्वङ्गुलेष्वर्को हृदयान्मकरादिषु।
तिष्ठन्माघाढिकं षट्कं कुर्यात्तच्चोत्तरायणम्॥११४॥

Ṣaṭsu ṣaṭsvaṅguleṣvarko hṛdayānmakarādiṣu|
Tiṣṭhanmāghāḍhikaṁ ṣaṭkaṁ kuryāttaccottarāyaṇam||114||

Untranslated yet


सङ्क्रान्तित्रितये वृत्ते भुक्ते चाष्टादशाङ्गुले।
मेषं प्राप्ते रवौ पुण्यं विषुवत्पारलौकिकम्॥११५॥

Saṅkrāntitritaye vṛtte bhukte cāṣṭādaśāṅgule|
Meṣaṁ prāpte ravau puṇyaṁ viṣuvatpāralaukikam||115||

Untranslated yet


प्रवेशे तु तुलास्थेऽर्के तदेव विषुवद्भवेत्।
इह सिद्धिप्रदं चैतद्दक्षिणायनगं ततः॥११६॥

Praveśe tu tulāsthe'rke tadeva viṣuvadbhavet|
Iha siddhipradaṁ caitaddakṣiṇāyanagaṁ tataḥ||116||

Untranslated yet


गर्भता प्रोद्बुभूषिष्यद्भावश्चाथोद्बुभूषुता।
उद्भविष्यत्त्वमुद्भूतिप्रारम्भोऽप्युद्भवस्थितिः॥११७॥

Garbhatā prodbubhūṣiṣyadbhāvaścāthodbubhūṣutā|
Udbhaviṣyattvamudbhūtiprārambho'pyudbhavasthitiḥ||117||

Untranslated yet


जन्म सत्ता परिणतिर्वृद्धिर्ह्रासः क्षयः क्रमात्।
मकरादीनि तेनात्र क्रिया सूते सदृक्फलम्॥११८॥

Janma sattā pariṇatirvṛddhirhrāsaḥ kṣayaḥ kramāt|
Makarādīni tenātra kriyā sūte sadṛkphalam||118||

Untranslated yet


आमुत्रिके झषः कुम्भो मन्त्रादेः पूर्वसेवने।
चतुष्कं किल मीनाद्यमन्तिकं चोत्तरोत्तरम्॥११९॥

Āmutrike jhaṣaḥ kumbho mantrādeḥ pūrvasevane|
Catuṣkaṁ kila mīnādyamantikaṁ cottarottaram||119||

Untranslated yet


प्रवेशे खलु तत्रैव शान्तिपुष्ट्यादिसुन्दरम्।
कर्म स्यादैहिकं तच्च दूरदूरफलं क्रमात्॥१२०॥

Praveśe khalu tatraiva śāntipuṣṭyādisundaram|
Karma syādaihikaṁ tacca dūradūraphalaṁ kramāt||120||

Untranslated yet

top


 श्लोक १२१-१३०

निर्गमे दिनवृद्धिः स्याद्विपरीते विपर्ययः।
वर्षेऽस्मिंस्तिथयः पञ्च प्रत्यङ्गुलमिति क्रमः॥१२१॥

Nirgame dinavṛddhiḥ syādviparīte viparyayaḥ|
Varṣe'smiṁstithayaḥ pañca pratyaṅgulamiti kramaḥ||121||

Untranslated yet


तत्राप्यहोरात्रविधिरिति सर्वं हि पूर्ववत्।
प्राणीये वर्ष एतस्मिन्कार्तिकादिषु दक्षतः॥१२२॥

Tatrāpyahorātravidhiriti sarvaṁ hi pūrvavat|
Prāṇīye varṣa etasminkārtikādiṣu dakṣataḥ||122||

Untranslated yet


पितामहान्तं रुद्राः स्युर्द्वादशाग्रेऽत्र भाविनः।
प्राणे वर्षोदयः प्रोक्तो द्वादशाब्दोदयोऽधुना॥१२३॥

Pitāmahāntaṁ rudrāḥ syurdvādaśāgre'tra bhāvinaḥ|
Prāṇe varṣodayaḥ prokto dvādaśābdodayo'dhunā||123||

Untranslated yet


खरसास्तिथ्य एकस्मिन्नेकस्मिन्नङ्गुले क्रमात्।
द्वादशाब्दोदये ते च चैत्राद्या द्वादशोदिताः॥१२४॥

Kharasāstithya ekasminnekasminnaṅgule kramāt|
Dvādaśābdodaye te ca caitrādyā dvādaśoditāḥ||124||

Untranslated yet


चैत्रे मन्त्रोदितिः सोऽपि तालुन्युक्तोऽधुना पुनः।
हृदि चैत्रोदितिस्तेन तत्र मन्त्रोदयोऽपि हि॥१२५॥

Caitre mantroditiḥ so'pi tālunyukto'dhunā punaḥ|
Hṛdi caitroditistena tatra mantrodayo'pi hi||125||

Untranslated yet


प्रत्यङ्गुलं तिथीनां तु त्रिशते परिकल्पिते।
सपञ्चांशाङ्गुलेऽब्दः स्यात्प्राणे षष्ट्यब्दता पुनः॥१२६॥

Pratyaṅgulaṁ tithīnāṁ tu triśate parikalpite|
Sapañcāṁśāṅgule'bdaḥ syātprāṇe ṣaṣṭyabdatā punaḥ||126||

Untranslated yet


शतानि षट् सहस्राणि चैकविंशतिरित्ययम्।
विभागः प्राणगः षष्टिवर्षाहोरात्र उच्यते॥१२७॥

Śatāni ṣaṭ sahasrāṇi caikaviṁśatirityayam|
Vibhāgaḥ prāṇagaḥ ṣaṣṭivarṣāhorātra ucyate||127||

Untranslated yet


प्रहराहर्निशामासऋत्वब्दरविषष्टिगः।
यश्छेदस्तत्र यः सन्धिः स पुण्यो ध्यानपूजने॥१२८॥

Praharāharniśāmāsaṛtvabdaraviṣaṣṭigaḥ|
Yaśchedastatra yaḥ sandhiḥ sa puṇyo dhyānapūjane||128||

Untranslated yet


इति प्राणोदये योऽयं कालः शक्त्येकविग्रहः।
विश्वात्मान्तःस्थितस्तस्य बाह्ये रूपं निरूप्यते॥१२९॥

Iti prāṇodaye yo'yaṁ kālaḥ śaktyekavigrahaḥ|
Viśvātmāntaḥsthitastasya bāhye rūpaṁ nirūpyate||129||

Untranslated yet


षट् प्राणाश्चषकस्तेषां षष्टिर्नाली च तास्तथा।
तिथिस्तत्त्रिंशता मासस्ते द्वादश तु वत्सरः॥१३०॥

Ṣaṭ prāṇāścaṣakasteṣāṁ ṣaṣṭirnālī ca tāstathā|
Tithistattriṁśatā māsaste dvādaśa tu vatsaraḥ||130||

Untranslated yet

top


 श्लोक १३१-१४०

अब्दं पित्र्यस्त्वहोरात्र उदग्दक्षिणतोऽयनात्।
पितॄणां यत्स्वमानेन वर्षं तद्दिव्यमुच्यते॥१३१॥

Abdaṁ pitryastvahorātra udagdakṣiṇato'yanāt|
Pitṝṇāṁ yatsvamānena varṣaṁ taddivyamucyate||131||

Untranslated yet


षष्ट्यधिकं च त्रिशतं वर्षाणामत्र मानुषम्।
तच्च द्वादशभिर्हत्वा माससङ्ख्यात्र लभ्यते॥१३२॥

Ṣaṣṭyadhikaṁ ca triśataṁ varṣāṇāmatra mānuṣam|
Tacca dvādaśabhirhatvā māsasaṅkhyātra labhyate||132||

Untranslated yet


तां पुनस्त्रिंशता हत्वाहोरात्रकल्पना वदेत्।
हत्वा तां चैकविंशत्या सहस्रैः षट्शतेन च॥१३३॥

Tāṁ punastriṁśatā hatvāhorātrakalpanā vadet|
Hatvā tāṁ caikaviṁśatyā sahasraiḥ ṣaṭśatena ca||133||

Untranslated yet


प्राणसङ्ख्यां वदेत्तत्र षष्ट्याद्यब्दोदयं पुनः।
उक्तं च गुरुभिः श्रीमद्रौरवादिस्ववृत्तिषु॥१३४॥

Prāṇasaṅkhyāṁ vadettatra ṣaṣṭyādyabdodayaṁ punaḥ|
Uktaṁ ca gurubhiḥ śrīmadrauravādisvavṛttiṣu||134||

Untranslated yet


देवानां यदहोरात्रं मानुषाणां स हायनः।
शतत्रयेण षष्ट्या च नॄणां विबुधवत्सरः॥१३५॥

Devānāṁ yadahorātraṁ mānuṣāṇāṁ sa hāyanaḥ|
Śatatrayeṇa ṣaṣṭyā ca nṝṇāṁ vibudhavatsaraḥ||135||

Untranslated yet


श्रीमत्स्वच्छन्दशास्त्रे च तदेव मतमीक्ष्यते।
पितॄणां तदहोरात्रमित्युपक्रम्य पृष्ठतः॥१३६॥

Śrīmatsvacchandaśāstre ca tadeva matamīkṣyate|
Pitṝṇāṁ tadahorātramityupakramya pṛṣṭhataḥ||136||

Untranslated yet


एवं दैवस्त्वहोरात्र इति ह्यैक्योपसंहृतिः।
तेन ये गुरवः श्रीमत्स्वच्छन्दोक्तिद्वयादितः॥१३७॥

Evaṁ daivastvahorātra iti hyaikyopasaṁhṛtiḥ|
Tena ye guravaḥ śrīmatsvacchandoktidvayāditaḥ||137||

Untranslated yet


पित्र्यं वर्षं दिव्यदिनमूचुर्भ्रान्ता हि ते मुधा।
दिव्यार्काब्दसहस्राणि युगेषु चतुरादितः॥१३८॥

Pitryaṁ varṣaṁ divyadinamūcurbhrāntā hi te mudhā|
Divyārkābdasahasrāṇi yugeṣu caturāditaḥ||138||

Untranslated yet


एकैकहान्या तावद्भिः शतैस्तेष्वष्ट सन्धयः।
चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वन्तस्ते चतुर्दश॥१३९॥

Ekaikahānyā tāvadbhiḥ śataisteṣvaṣṭa sandhayaḥ|
Caturyugaikasaptatyā manvantaste caturdaśa||139||

Untranslated yet


ब्रह्मणोऽहस्तत्र चेन्द्राः क्रमाद्यान्ति चतुर्दश।
ब्रह्माहोऽन्ते कालवह्नेर्ज्वाला योजनलक्षिणी॥१४०॥

Brahmaṇo'hastatra cendrāḥ kramādyānti caturdaśa|
Brahmāho'nte kālavahnerjvālā yojanalakṣiṇī||140||

Untranslated yet

top


 श्लोक १४१-१५०

दग्ध्वा लोकत्रयं धूमात्त्वन्यत्प्रस्वापयेत्त्रयम्।
निरयेभ्यः पुरा कालवह्नेर्व्यक्तिर्यतस्ततः॥१४१॥

Dagdhvā lokatrayaṁ dhūmāttvanyatprasvāpayettrayam|
Nirayebhyaḥ purā kālavahnervyaktiryatastataḥ||141||

Untranslated yet


विभुरधःस्थितोऽपीश इति श्रीरौरवं मतम्।
ब्रह्मनिःश्वासनिर्धूते भस्मनि स्वेदवारिणा॥१४२॥

Vibhuradhaḥsthito'pīśa iti śrīrauravaṁ matam|
Brahmaniḥśvāsanirdhūte bhasmani svedavāriṇā||142||

Untranslated yet


तदीयेनाप्लुतं विश्वं तिष्ठेत्तावन्निशागमे।
तस्मिन्निशावधौ सर्वे पुद्गलाः सूक्ष्मदेहगाः॥१४३॥

Tadīyenāplutaṁ viśvaṁ tiṣṭhettāvanniśāgame|
Tasminniśāvadhau sarve pudgalāḥ sūkṣmadehagāḥ||143||

Untranslated yet


अग्निवेगेरिता लोके जने स्युर्लयकेवलाः।
कूष्माण्डहाटकाद्यास्तु क्रीडन्ति महदालये॥१४४॥

Agnivegeritā loke jane syurlayakevalāḥ|
Kūṣmāṇḍahāṭakādyāstu krīḍanti mahadālaye||144||

Untranslated yet


निशाक्षये पुनः सृष्टिं कुरुते तामसादितः।
स्वकवर्षशतान्तेऽस्य क्षयस्तद्वैष्णवं दिनम्॥१४५॥

Niśākṣaye punaḥ sṛṣṭiṁ kurute tāmasāditaḥ|
Svakavarṣaśatānte'sya kṣayastadvaiṣṇavaṁ dinam||145||

Untranslated yet


रात्रिश्च तावतीत्येवं विष्णुरुद्रशताभिधाः।
क्रमात्स्वस्वशतान्तेषु नश्यन्त्यत्राण्डलोपतः॥१४६॥

Rātriśca tāvatītyevaṁ viṣṇurudraśatābhidhāḥ|
Kramātsvasvaśatānteṣu naśyantyatrāṇḍalopataḥ||146||

Untranslated yet


अबाद्यव्यक्ततत्त्वान्तेष्वित्थं वर्षशतं क्रमात्।
दिनरात्रिविभागः स्यात् स्वस्वायुःशतमानतः॥१४७॥

Abādyavyaktatattvānteṣvitthaṁ varṣaśataṁ kramāt|
Dinarātrivibhāgaḥ syāt svasvāyuḥśatamānataḥ||147||

Untranslated yet


ब्रह्मणः प्रलयोल्लाससहस्रैस्तु रसाग्निभिः।
अव्यक्तस्थेषु रुद्रेषु दिनं रात्रिश्च तावती॥१४८॥

Brahmaṇaḥ pralayollāsasahasraistu rasāgnibhiḥ|
Avyaktastheṣu rudreṣu dinaṁ rātriśca tāvatī||148||

Untranslated yet


तदा श्रीकण्ठ एव स्यात्साक्षात्संहारकृत्प्रभुः।
सर्वे रुद्रास्तथा मूले मायागर्भाधिकारिणः॥१४९॥

Tadā śrīkaṇṭha eva syātsākṣātsaṁhārakṛtprabhuḥ|
Sarve rudrāstathā mūle māyāgarbhādhikāriṇaḥ||149||

Untranslated yet


अव्यक्ताख्ये ह्याविरिञ्चाच्छ्रीकण्ठेन सहासते।
निवृत्ताधःस्थकर्मा हि ब्रह्मा तत्राधरे धियः॥१५०॥

Avyaktākhye hyāviriñcācchrīkaṇṭhena sahāsate|
Nivṛttādhaḥsthakarmā hi brahmā tatrādhare dhiyaḥ||150||

Untranslated yet

top


 अतिरिक्त सूचना

Gabriel Pradīpaka

This document was conceived by Gabriel Pradīpaka, one of the two founders of this site, and spiritual guru conversant with Sanskrit language and Trika philosophy.

For further information about Sanskrit, Yoga and Indian Philosophy; or if you simply want to comment, ask a question or correct a mistake, feel free to contact us: This is our e-mail address.



Back to 5. 1-159 Top  Continue to read 6. 151-252

अपनी टिप्पणी पोस्ट करें

टिप्पणी पोस्ट करने के लिए कृपया रजिस्टर, या लॉग इन करें.